Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ανοχή, την ικανότητα και την ανάγκη ανάληψης κινδύνου;
Η ανοχή στον κίνδυνο είναι πόσες διακυμάνσεις είστε διατεθειμένοι να αντέξετε. Η ικανότητα ανάληψης κινδύνου είναι πόση απώλεια μπορείτε να αντέξετε οικονομικά πριν αλλάξουν τα σχέδιά σας. Η ανάγκη ανάληψης κινδύνου είναι πόσο κίνδυνο απαιτεί ο στόχος σας για να είναι εφικτός. Και οι τρεις συχνά δεν συμπίπτουν, και το ασφαλές επίπεδο το καθορίζει η χαμηλότερη.
Ο κανόνας της «χαμηλότερης από τις τρεις» πηγάζει από όσα πάνε στραβά όταν τον αγνοείτε. Αν αναλάβετε περισσότερο κίνδυνο από όσο μπορείτε να «χωνέψετε», ίσως πουλήσετε μετά από μια πτώση και μετατρέψετε μια λογιστική απώλεια σε πραγματική. Αν αναλάβετε περισσότερο από όσο αντέχετε οικονομικά, μια πτώση μπορεί να σας αναγκάσει να πουλήσετε ή να καθυστερήσετε έναν στόχο. Αν αναλάβετε περισσότερο από όσο χρειάζεστε, κουβαλάτε έναν κίνδυνο που δεν εξυπηρετεί τίποτα.
| Δοκιμασία | Το ερώτημα που θέτει | Από τι εξαρτάται |
|---|---|---|
| Ανοχή (θέλετε) | Πώς θα βίωνα μια πτώση; Θα πουλούσα; | Ο χαρακτήρας σας, η εμπειρία σας σε προηγούμενες πτώσεις, το πόσο συχνά κοιτάτε τις τιμές |
| Ικανότητα (μπορείτε) | Θα μπορούσα να αντέξω την απώλεια χωρίς να αλλάξω τα σχέδιά μου; | Ο χρόνος μέχρι να χρειαστείτε τα χρήματα, η σταθερότητα της εργασίας σας, το αποθεματικό έκτακτης ανάγκης, τα χρέη, τα εξαρτώμενα μέλη |
| Ανάγκη (χρειάζεστε) | Πόσο κίνδυνο απαιτεί ο στόχος μου; | Το μέγεθος του στόχου, όσα μπορείτε να αποταμιεύετε ανά μήνα, ο διαθέσιμος χρόνος |
Η ικανότητα είναι το απαράβατο όριο: το να είστε ήρεμοι απέναντι στον κίνδυνο δεν ωφελεί σε τίποτα αν χρειάζεστε τα χρήματα του χρόνου. Κι αν ο στόχος σας χρειάζεται περισσότερο κίνδυνο από όσο θέλετε ή μπορείτε να αναλάβετε, η πιο ασφαλής λύση συνήθως είναι να αλλάξετε τον στόχο, την ημερομηνία ή τη μηνιαία αποταμίευση, όχι να τεντώσετε τον κίνδυνο.
Πώς να μάθετε ποιο είναι το προφίλ κινδύνου σας;
Αξιολογήστε την ανοχή σας στον κίνδυνο απαντώντας σε χρήματα και όχι σε ποσοστά, και κοιτάζοντας τι κάνατε πραγματικά σε προηγούμενες πτώσεις, όχι τι ελπίζετε ότι θα κάνατε. Γράψτε τις απαντήσεις. Τα online ερωτηματολόγια μπορούν να βοηθήσουν, αλλά πολλά μετρούν κυρίως πόσο κίνδυνο θέλετε να αναλάβετε, οπότε ελέγξτε ξεχωριστά την ικανότητα και την ανάγκη σας.
Θέλετε: πώς θα βιώνατε μια πτώση;
- Αν οι επενδύσεις σας έπεφταν κατά ένα τρίτο μέσα σε λίγους μήνες, θα πουλούσατε, θα περιμένατε ή θα αγοράζατε περισσότερο;
- Έχετε κρατήσει ποτέ μια επένδυση κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης πτώσης; Τι κάνατε στην πραγματικότητα;
- Πόσο συχνά θα κοιτάζατε την αξία; Πώς θα επηρέαζε μια κακή εβδομάδα τον ύπνο ή τη διάθεσή σας;
- Θα μπορούσατε να βλέπετε απώλειες στην κατάσταση λογαριασμού σας δύο ή τρία χρόνια στη σειρά χωρίς να αγγίξετε τίποτα;
Μπορείτε: το αντέχετε οικονομικά;
- Ποια ακριβώς χρονιά θα χρειαστείτε αυτά τα χρήματα;
- Έχετε ήδη αποθεματικό έκτακτης ανάγκης και έχετε εξοφλήσει τα ακριβά χρέη;
- Πόσο σταθερά είναι τα έσοδά σας; Εξαρτάται κάποιος από αυτά;
- Αν αυτά τα χρήματα έπεφταν κατά ένα τρίτο, θα επηρεαζόταν κάποιος στόχος ή κάποια πληρωμή;
Χρειάζεστε: πόσο κίνδυνο απαιτεί ο στόχος;
- Πόσο θα κοστίσει ο στόχος και για πότε;
- Πόσα μπορείτε να αποταμιεύετε γι’ αυτόν κάθε μήνα;
- Θα μπορούσατε να τον πετύχετε μόνο με αποταμίευση, με μια μεταγενέστερη ημερομηνία ή έναν μικρότερο στόχο;
Μην αθροίσετε βαθμολογία: διαβάστε τις απαντήσεις σας τη μία δίπλα στην άλλη. Αν το «θέλετε» λέει ναι αλλά το «μπορείτε» λέει όχι, υπερισχύει η ικανότητα. Αν μπορείτε να πετύχετε τον στόχο μόνο με αποταμίευση, ίσως δεν χρειάζεται σχεδόν καθόλου να αναλάβετε επενδυτικό κίνδυνο.
Τι σημαίνει σε χρήματα μια πτώση της αξίας;
Φανταστείτε τα πραγματικά ποσά. Σε αυτό το ενδεικτικό παράδειγμα, 20.000 € πέφτουν κατά 30 % στα 14.000 €: μια λογιστική απώλεια 6.000 €. Για να επιστρέψουν στα 20.000 €, τα 14.000 € που απομένουν πρέπει να ανέβουν περίπου 43 %, όχι 30 %, γιατί η ανάκαμψη ξεκινά από μικρότερη βάση. Η ανάκαμψη μπορεί να πάρει χρόνια, και τίποτα δεν την εξασφαλίζει.
Τώρα προσθέστε τον χρόνο. Ας υποθέσουμε ότι η αξία μένει κοντά στα 14.000 € για δύο χρόνια. Αν σκοπεύατε να χρησιμοποιήσετε αυτά τα χρήματα για την προκαταβολή ενός σπιτιού τη δεύτερη χρονιά, θα έπρεπε να επιλέξετε ανάμεσα στο να πουλήσετε με ζημιά και στο να αναβάλετε την αγορά. Αν δεν τα χρειαζόσασταν πριν από δεκαπέντε χρόνια, η ίδια πτώση θα ήταν δυσάρεστη, αλλά δεν θα άλλαζε τα σχέδιά σας.
Αυτή η διαφορά είναι η ικανότητα ανάληψης κινδύνου στην πράξη: η πτώση είναι ίδια, αλλά μόνο ένας από τους δύο αναγκάζεται να δράσει. Η ανοχή είναι το άλλο μισό. Θα παραμένατε επενδυμένοι με 14.000 € ή θα πουλούσατε για να γλιτώσετε από το άγχος; Η πώληση «κλειδώνει» την απώλεια στα 6.000 €.
| Φάση | Αξία | Τι σημαίνει |
|---|---|---|
| Πριν από την πτώση | 20.000 € | Το επενδυμένο ποσό |
| Μετά από πτώση 30 % | 14.000 € | Λογιστική απώλεια 6.000 € |
| Άνοδος που απαιτείται για ανάκαμψη | Περίπου 43 % | 6.000 € ÷ 14.000 € |
| Αν πουλήσετε τώρα | 14.000 € | Η απώλεια των 6.000 € γίνεται πραγματική |
Μόνο ως παράδειγμα: επινοημένα ποσά. Οι πραγματικές πτώσεις μπορεί να είναι μεγαλύτερες, να διαρκέσουν περισσότερο ή να μην ανακάμψουν ποτέ, και κάποιες επενδύσεις χάνουν τα πάντα.
Πώς αλλάζει ο χρονικός σας ορίζοντας τον κίνδυνο που μπορείτε να αναλάβετε;
Όσο περισσότερο μπορείτε να αφήσετε τα χρήματα ανέγγιχτα, τόσο περισσότερο περιθώριο έχουν να ανακάμψουν από μια πτώση· γι’ αυτό ένας μακρύς χρονικός ορίζοντας συνήθως αυξάνει την ικανότητά σας να αναλάβετε κίνδυνο. Ένας σύντομος τη μειώνει: τα χρήματα που θα χρειαστείτε σε περίπου πέντε χρόνια δεν έχουν σχεδόν χρόνο να ανακάμψουν. Ωστόσο, ο χρόνος δεν εξαλείφει τον κίνδυνο, και κάποιες πτώσεις διαρκούν περισσότερο από όσο περιμένει κανείς.
Δώστε σε κάθε μέρος των χρημάτων σας τη δική του ημερομηνία. Η προκαταβολή για ένα σπίτι που χρειάζεστε σε τρία χρόνια και οι αποταμιεύσεις για μια σύνταξη που θα έρθει σε είκοσι πέντε έχουν πολύ διαφορετική ικανότητα ανάληψης κινδύνου, ακόμη κι αν ανήκουν στον ίδιο άνθρωπο με τον ίδιο χαρακτήρα.
Επιπλέον, ο ορίζοντάς σας μικραίνει όσο πλησιάζει η ημερομηνία. Τα χρήματα που με ορίζοντα δέκα ετών μπορούσαν να αναλάβουν αρκετό κίνδυνο ίσως πρέπει να μεταφερθούν σταδιακά σε αποταμίευση τα τελευταία χρόνια, ώστε μια καθυστερημένη πτώση να μην τινάξει τον στόχο στον αέρα.
| Πότε θα χρειαστείτε τα χρήματα | Ικανότητα να αντέξετε πτώσεις | Πού έχει συνήθως νόημα |
|---|---|---|
| Σε περίπου δύο χρόνια ή λιγότερο | Χαμηλή | Αποταμίευση με άμεση διαθεσιμότητα |
| Από δύο έως πέντε χρόνια | Περιορισμένη | Κυρίως αποταμίευση, ίσως προθεσμιακές καταθέσεις που λήγουν όταν τα χρειαστείτε |
| Πάνω από πέντε χρόνια | Μεγαλύτερη, αν συμφωνούν και οι άλλες δοκιμασίες | Ίσως επενδύσεις, αφού έχετε τακτοποιήσει τη βάση |
Πρόκειται μόνο για γενικές κατευθύνσεις, όχι για εξατομικευμένες συμβουλές.
Πώς αλλάζει ο κίνδυνός σας με τη διαφοροποίηση;
Διαφοροποίηση σημαίνει να κατανέμετε τα χρήματα σε πολλές επενδύσεις ώστε μία μόνο αποτυχία να μη βυθίσει όλο το κεφάλαιο. Μειώνει τον κίνδυνο που προέρχεται από μία μόνο εταιρεία, έναν κλάδο ή ένα κρυπτονόμισμα, αλλά δεν μπορεί να αποτρέψει την πτώση μιας ολόκληρης αγοράς. Ένα καλά κατανεμημένο χαρτοφυλάκιο συνήθως κυμαίνεται λιγότερο από ένα μεμονωμένο στοίχημα, και αυτό αλλάζει την πτώση για την οποία πρέπει να προετοιμαστείτε.
Ελέγξτε τι έχετε πραγματικά, όχι τι υπονοούν τα ονόματα. Δύο αμοιβαία κεφάλαια με διαφορετικά ονόματα μπορεί να έχουν σχεδόν τις ίδιες εταιρείες, και ένα κεφάλαιο χτισμένο γύρω από ένα μόνο θέμα συμπεριφέρεται μάλλον σαν μεμονωμένο στοίχημα. Η κατανομή μπορεί επίσης να καλύπτει διαφορετικούς τύπους επενδύσεων, διαφορετικές περιοχές και τους φορείς που φυλάσσουν τα χρήματά σας.
Η διαφοροποίηση μειώνει ένα είδος κινδύνου, όχι τον κίνδυνο καθαυτό. Ένα πολύ διασπαρμένο σύνολο μετοχών μπορεί να πέσει κατά ένα τρίτο σε μια κακή χρονιά, οπότε οι τρεις παραπάνω δοκιμασίες εξακολουθούν να ισχύουν. Το να έχει μία μόνο επένδυση μεγαλύτερο βάρος από όλα τα υπόλοιπα είναι, επιπλέον, ένα από τα σημάδια αναντιστοιχίας που θα δείτε παρακάτω.
Πώς να καταλάβετε αν οι επενδύσεις σας είναι υπερβολικά ριψοκίνδυνες για εσάς;
Τα πιο ξεκάθαρα σημάδια βρίσκονται στη συμπεριφορά σας: να κοιτάτε τις τιμές πολλές φορές τη μέρα, να χάνετε τον ύπνο σας για φυσιολογικές διακυμάνσεις, να θέλετε να πουλήσετε μετά από κάθε πτώση ή να κυνηγάτε ό,τι έχει ανέβει περισσότερο για να καλύψετε απώλειες. Υπάρχουν και οικονομικά σημάδια: να χρειάζεστε σύντομα τα χρήματα, να μην έχετε αποθεματικό έκτακτης ανάγκης ή μία μόνο επένδυση να έχει μεγαλύτερο βάρος από όλα τα υπόλοιπα.
- Κοιτάτε την αξία καθημερινά και η διάθεσή σας ανεβοκατεβαίνει μαζί της.
- Έχετε ήδη πουλήσει κάποια φορά μετά από μια πτώση και μετά είδατε τις τιμές να ανακάμπτουν χωρίς εσάς.
- Έχετε δανειστεί, ή έχετε χρησιμοποιήσει χρήματα των λογαριασμών σας, για να επενδύσετε.
- Μία μόνο επένδυση, ένα θέμα ή ένα κρυπτονόμισμα αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων σας.
- Δεν ξέρετε να πείτε τι θα κάνατε αν η αξία έπεφτε κατά ένα τρίτο.
- Αυτά τα χρήματα έχουν ήδη προγραμματισμένο προορισμό τα επόμενα χρόνια.
Η ανάληψη πολύ λίγου κινδύνου έχει κι αυτή τα σημάδια της: μακροπρόθεσμα χρήματα που περνούν δεκαετίες σε ρευστά ενώ ένας στόχος απομακρύνεται, ή το να μην επενδύετε ποτέ επειδή κάθε πτώση μοιάζει με καταστροφή. Αν η δοκιμασία του «χρειάζεστε» δείχνει κενό, αναθεωρήστε πρώτα τον στόχο και την προθεσμία.
Αλλάζει η ανοχή στον κίνδυνο με τον χρόνο;
Ναι. Η ανοχή αλλάζει αργά, με την εμπειρία και την ηλικία· η ικανότητα, από τη μια μέρα στην άλλη, με μια νέα δουλειά, μια απόλυση, ένα παιδί ή μια κληρονομιά. Βαραίνει και η πρόσφατη πορεία της αγοράς: μετά από καλά χρόνια οι άνθρωποι αποθρασύνονται και μετά από μια πτώση μαζεύονται. Επανεξετάζετε τις τρεις δοκιμασίες κάθε χρόνο και μετά από οποιαδήποτε μεγάλη αλλαγή.
Γράψτε τις απαντήσεις σας με ημερομηνία και φυλάξτε τες. Η σύγκρισή τους με όσα κάνατε πραγματικά στην επόμενη πτώση είναι η πιο ειλικρινής δοκιμασία κινδύνου που υπάρχει. Είναι επίσης η αρχή του επενδυτικού ημερολογίου που θα βρείτε στην επόμενη διαδρομή.
Θέλετε να εφαρμόσετε τις τρεις δοκιμασίες στα δικά σας ποσά; Στα ιδιαίτερα μαθήματα επενδύσεων τις δουλεύετε με έναν καθηγητή και διαβάζετε τις ενότητες κινδύνου πραγματικών εγγράφων αμοιβαίων κεφαλαίων· η απόφαση παραμένει δική σας. Επόμενο μάθημα: πώς λειτουργούν οι επενδυτικές χρεώσεις.
Ανοχή στον κίνδυνο: συχνές ερωτήσεις
Ποια ανοχή στον κίνδυνο είναι λογική για έναν αρχάριο;
Δεν υπάρχει καλό ή κακό επίπεδο. Για τον καθένα, το λογικό επίπεδο είναι το χαμηλότερο ανάμεσα στον κίνδυνο που θέλει, μπορεί και χρειάζεται να αναλάβει. Πολλοί αρχάριοι δεν έχουν ζήσει ακόμη μια μεγάλη πτώση, οπότε συνήθως βοηθά να ξεκινήσουν με λιγότερο κίνδυνο από όσο υποδεικνύει ένα ερωτηματολόγιο και να μάθουν πώς βιώνονται οι πραγματικές πτώσεις.
Είναι η ανοχή στον κίνδυνο το ίδιο με την ικανότητα ανάληψης κινδύνου;
Όχι. Η ανοχή είναι συναισθηματική: πόσες διακυμάνσεις είστε διατεθειμένοι να δεχτείτε. Η ικανότητα είναι οικονομική: πόση απώλεια μπορείτε να αντέξετε χωρίς να αλλάξετε τα σχέδιά σας. Κάποιος μπορεί να είναι ήρεμος απέναντι στον κίνδυνο και, παρ’ όλα αυτά, να έχει μικρή ικανότητα επειδή χρειάζεται σύντομα τα χρήματα.
Μπορεί ένα ερωτηματολόγιο να μου πει την ανοχή μου στον κίνδυνο;
Μπορεί να σας δώσει ένα σημείο εκκίνησης, αλλά πολλά ερωτηματολόγια μετρούν κυρίως πόσο κίνδυνο θέλετε να αναλάβετε, και οι απαντήσεις αλλάζουν ανάλογα με το τι έκανε πρόσφατα η αγορά. Ελέγξτε ξεχωριστά την ικανότητα και την ανάγκη, και συγκρίνετε τις απαντήσεις σας με όσα κάνατε πραγματικά σε προηγούμενες πτώσεις.
Πότε αξίζει να ζητήσετε εξατομικευμένες συμβουλές για τον κίνδυνο;
Αν πρόκειται να αποφασίσετε πώς θα επενδύσετε ένα μεγάλο ποσό, τις αποταμιεύσεις σας για τη σύνταξη ή χρήματα από τα οποία εξαρτώνται άλλοι άνθρωποι, ή αν οι τρεις δοκιμασίες δείχνουν προς πολύ διαφορετικές κατευθύνσεις, ένας αδειοδοτημένος χρηματοοικονομικός σύμβουλος μπορεί να αξιολογήσει ολόκληρη την κατάστασή σας. Η Crescitòria σας μαθαίνει να καταλαβαίνετε τι κερδίζετε και τι χάνετε με κάθε επιλογή, αλλά δεν παρέχει εξατομικευμένες συμβουλές.